Truri ynë mbetet adoleshent deri në moshën 30 vjeç – Katër moshat kritike për mendjen tonë

Truri ynë nuk ndalet kurrë së ndryshuari, dhe hulumtimet e reja zbulojnë pesë faza, me katër momente kyçe që shënojnë ndryshime kritike në funksionin dhe zhvillimin e tij.

Studimi, bazuar në skanimet e trurit të gati 4,000 personave deri në moshën 90 vjeç, tregoi se truri mbetet në fazën e adoleshencës deri në fillim të të tridhjetave, kur arrin kulmin e tij.

Në fakt, truri kalon nëpër pesë faza të dallueshme gjatë gjithë jetës, me pika kyçe kthese në 9, 32, 66 dhe 83 vjeç, raporton BBC. Gjetjet e këtij hulumtimi na ndihmojnë të kuptojmë se si ndryshon rreziku i sëmundjeve mendore dhe demencës gjatë rrjedhës së jetës.

“Truri riprogramon veten gjatë gjithë jetës. Ai forcon dhe dobëson vazhdimisht lidhjet e tij dhe nuk ndjek një model të fiksuar – ka luhatje dhe faza të riprogramimit”, tha Dr. Alexa Mousley për BBC.

Disa njerëz i arrijnë këto momente më herët ose më vonë se të tjerët, por studiuesit theksuan se si këto mosha ishin të dukshme në të dhëna. Modele specifike janë bërë të dukshme vetëm tani, falë numrit të madh të skanimeve të trurit të përdorura në studim.

Pesë Fazat e Trurit
Fëmijëria – nga lindja deri në nëntë vjeç: Truri rritet me shpejtësi në madhësi, por në të njëjtën kohë zvogëlon lidhjet e tepërta midis neuroneve që formohen në vitet e para të jetës. Gjatë kësaj faze, ai funksionon më pak në mënyrë efikase, si një fëmijë që eksploron pa një drejtim të qartë.

Adoleshenca – nga nëntë deri në 32 vjeç: Duke filluar nga mosha nëntë vjeç, lidhjet e trurit bëhen më efikase. Kjo është një periudhë ndryshimesh intensive, që përkon me fillimin e pubertetit dhe vazhdon deri në fillim të të 30-tave. Gjatë kësaj faze, rreziku i zhvillimit të çrregullimeve mendore është më i madh. Truri bëhet më efikas, duke forcuar lidhjet nervore dhe duke arritur kulmin e tij në fillim të të 30-tave.

Mosha e rritur – nga 32 deri në 66 vjeç: Kjo pasohet nga një periudhë stabiliteti, më e gjata në jetëgjatësinë e trurit. Ndryshimet ndodhin më ngadalë dhe përmirësimet në efikasitet gradualisht përmbysen. Kjo fazë shoqërohet me një lloj “pllaje” në inteligjencë dhe personalitet.

Plakja e Parakohshme – 66 deri në 83 vjeç: Mosha 66 vjeç shënon një periudhë tranzicioni, jo të menjëhershme, por të karakterizuar nga ndryshime në lidhshmërinë e rajoneve të trurit. Në vend që të funksionojë si një njësi e vetme, truri fillon të ndahet në rajone që punojnë ngushtë së bashku. Kjo është gjithashtu faza kur fillojnë të manifestohen demenca dhe probleme të tilla si hipertensioni.

Plakja e Vonë – 83 vjeç e tutje: Nga mosha 83 vjeç e tutje, ndryshimet në tru vazhdojnë me një ritëm më të shpejtë. Studimi vëren se gjetja e trurit të shëndetshëm në këtë moshë është më e vështirë, por ndryshimet janë të ngjashme me ato të plakjes së parakohshme, megjithëse më të theksuara.

Hulumtimet tregojnë se këto mosha korrespondojnë me faza të rëndësishme të jetës, të tilla si adoleshenca, dekadat e para të moshës madhore, prindërimi dhe problemet shëndetësore në moshën madhore. Siç theksojnë shkencëtarët, ndryshimet në lidhjet e trurit lidhen me vëmendjen, kujtesën, gjuhën dhe sjellje të tjera.

Studimi nuk i shqyrtoi burrat dhe gratë veçmas, duke ngritur pyetje rreth çështjeve të tilla si ndikimi i menopauzës. Megjithatë, Duncan Astle, profesor i neuroinformatikës në Universitetin e Kembrixhit, vëren: “Shumë gjendje neurozhvillimore, psikiatrike dhe neurologjike janë të lidhura me mënyrën se si është strukturuar truri. Dallimet në lidhjen nervore mund të parashikojnë vështirësi me vëmendjen, gjuhën, kujtesën dhe një sërë sjelljesh të tjera.”

Studimi, i botuar në Nature Communications, thekson se të kuptuarit e ndryshimit të vazhdueshëm në tru mund të na ndihmojë të kuptojmë çrregullimet neurozhvillimore, mendore dhe neurologjike. Profesoresha Tara Spiers-Jones e Universitetit të Edinburgut tha: “Ky është një studim shumë interesant që nxjerr në pah se sa shumë ndryshon truri ynë gjatë gjithë jetës.”