Nga “hullo” në “hello”: Historia e papritur gjashtëqindvjeçare e një fjale universale

Sot, e themi mekanikisht, në telefon, në mesazhe me tekst, në takime. Por “përshëndetje” ka një histori të gjatë dhe të larmishme, që shtrihet nga britmat mesjetare deri te emojit e epokës dixhitale.

“Përshëndetje” është një nga ato fjalë që i përdorim shumë herë në ditë pa menduar shumë. Megjithatë, pas kësaj përshëndetjeje në dukje të thjeshtë qëndron një histori gjashtë shekullore, e mbushur me transformime gjuhësore, ndikime kulturore dhe përparime teknologjike.

Shfaqja e parë e dokumentuar e fjalës në formë të shkruar daton më 18 janar 1826, në një gazetë të Connecticut, Norwich Courier. Ishte një paraqitje diskrete, pothuajse e parëndësishme për një fjalë që do të bëhej universale. Nga mesi i shekullit të 19-të, “përshëndetje” ishte shfaqur tashmë në shtypin britanik dhe po fillonte të vendosej në gjuhën e shkruar.

Megjithatë, rrënjët e saj shkojnë shumë më tej. Sipas Fjalorit të Anglishtes së Oksfordit, “përshëndetje” lidhet me format e mëparshme si “hullo”, “hillo” dhe “holla”, si dhe me gjermanishten e vjetër të lartë “halâ”, një britmë që përdoret për të thirrur një varkëtar. Të tjera e lidhin atë me fjalën gjuetie “halloo” ose me ndërhyrjen franceze të shekullit të 15-të “hol”. Për shekuj me radhë, fjala është dëgjuar shumë kohë para se të regjistrohej, duke e bërë të vështirë për gjuhëtarët të përcaktojnë origjinën e saj të saktë.

Siç shpjegon Simon Horrobin, profesor i anglishtes në Universitetin e Oksfordit, drejtshkrime dhe shqiptime të ndryshme shpesh lidhen me dialektet rajonale dhe stereotipet sociale. Humbja e shkronjës fillestare “h”, për shembull, në “‘ello”, shoqërohej – me të drejtë ose gabim – me diskriminim klasor në Britani.

Dominimi përfundimtar i “hello” nuk ishte i garantuar. Charles Dickens preferonte “hullo”, ndërsa Alexander Graham Bell mendonte se “ahoy” do të ishte ideale për telefonin. Në fund të fundit, ishte Thomas Edison ai që mbështeti fuqimisht “hello”, duke besuar se mund të dëgjohej qartë edhe në linja telefonike me cilësi të dobët. Mendimi i tij rezultoi vendimtar.

Përtej anglishtes, çdo kulturë ka zhvilluar përshëndetjen e vet. Nga gjermanishtja “hallo” dhe skandinaveja “hallå”, te spanjollja “hola” dhe portugalishtja “olá”, këto fjalë mbajnë me vete bagazhe dhe stereotipe kulturore. Në shqip, “përshëndetje nuk është vetëm një përshëndetje, por një dëshirë për shëndet të mirë, dhe përdoret si për “mirëdita” ashtu edhe për “mirëupafshim”.

Në epokën dixhitale, “përshëndetje” po ndryshon përsëri. Sipas gjuhëtarit Christian Ilbery, prania e vazhdueshme në internet ka zvogëluar nevojën për përshëndetje formale. Shpesh, një mesazh fillon pa “përshëndetje” ose zëvendësohet me një emoji, një dorë që tund. Në të njëjtën kohë, shkrimi është i mbushur me variacione si “ciao” ose “ciao”, të cilat përcjellin humor, intimitet ose ironi.

Dy shekuj pas shfaqjes së saj të parë në letër, “ciao” mbetet fluide dhe e gjallë. Ndonjëherë zgjatet, ndonjëherë shkurtohet, ndonjëherë zhduket krejtësisht. Por thelbi i saj mbetet i njëjtë: është një mënyrë për të deklaruar praninë tonë dhe për të kërkuar – edhe nëse vetëm për një moment – vëmendjen dhe njohjen e tjetrit./CNN