ADN-ja 5,500-vjeçare tregon se sifilizi ka rrënjë në Amerikë, shumë kohë para Kolombit

Një zbulim i ri gjenetik në një kockë njerëzore 5,500-vjeçare në Kolumbi ofron provat më të vjetra deri më tani se bakteri që shkakton sifilizin ekzistonte në Amerikë mijëvjeçarë para kolonizimit evropian, duke përmbysur narrativat historike shekullore.

Shkencëtarët kanë identifikuar ADN-në nga një i afërm i ngushtë i bakterit që shkakton sifilizin në një kockë njerëzore 5,500-vjeçare, duke ofruar provat më të vjetra gjenetike se sëmundja ka rrënjë të thella në Amerikë, shumë kohë para udhëtimeve të Kristofor Kolombit.

Zbulimi, i botuar në revistën Science, shton të dhëna thelbësore në një nga polemikat më të nxehta historike dhe shkencore: nëse sifilizi u soll në Evropë nga Amerika në fund të shekullit të 15-të apo nëse ai ekzistonte tashmë në Botën e Vjetër.

Një kockë nga Kolumbia ndryshon historinë

ADN-ja vjen nga kocka e tibisë së një gjuetari-mbledhësi, mbetjet e të cilit u gjetën në një strehë shkëmbore pranë Bogotës, Kolumbi. Zbulimi e shtyn gjenomin më të vjetër të njohur të bakterit Treponema me afërsisht 3,000 vjet më parë.

Treponema pallidum është bakteri, nënlloji i të cilit shkakton sifilizin, si dhe sëmundje të tjera të lidhura me të, të tilla si frambezi dhe bejel. Analiza gjenetike ka treguar se mostra i përket një nënlloji të panjohur më parë, i cili duket se është paraardhësi i formave moderne.

Përtej Dipolit “Bota e Vjetër-e Re”

Për shekuj me radhë, origjina e sifilizit ka qenë objekt debati gjeopolitik dhe kolonial, shpesh i karakterizuar nga stigmatizimi i popujve indigjenë të Amerikave. Megjithatë, provat e reja sugjerojnë se historia është shumë më komplekse.

Sipas studiuesve, nënlloji që shkakton infeksione moderne ka të ngjarë të ketë dalë rreth 6,000 vjet më parë, shumë kohë para zhvillimit të bujqësisë dhe shoqërive me popullsi të dendur që lehtësojnë përhapjen e sëmundjeve infektive.

Profesoresha Molly Zuckerman, një paleopatologe në Universitetin e Misisipit, theksoi se studimi e distancon kërkimin nga narrativat e thjeshta të “përgjegjësisë” dhe përqendron vëmendjen në ndërveprimet midis njerëzve, mjedisit dhe strukturave shoqërore, të cilat përbëjnë mekanizmat e vërtetë të gjenezës së sëmundjes.

Asnjë shenjë e dukshme sëmundjeje

Çuditërisht, burri nuk tregoi ndryshime skeletore, zakonisht të shoqëruara me infeksione të tilla si sifilizi. ADN-ja bakteriale u zbulua rastësisht gjatë analizës së gjenomit të lashtë njerëzor.

Siç shpjegoi arkeologu Miguel Delgado, burri ishte rreth 40 vjeç dhe jetonte ekskluzivisht nga burimet natyrore lokale. Zbulimi tregon se patogjeni mund të ketë qarkulluar në mesin e popullatës pa shkaktuar gjithmonë sëmundje serioze ose të dukshme.

Çfarë nuk e dimë ende

Studimi nuk është ende në gjendje të përcaktojë se kur ose si evoluoi bakteri në sëmundjen seksualisht të transmetueshme që mbetet një problem i madh i shëndetit publik sot, por mbështet idenë se sifilizi është një nga shembujt e parë të patogjenëve që u përshtatën me njerëzit shumë kohë para ardhjes së botës moderne.

Antropologia molekulare Elizabeth Nelson, një anëtare e ekipit të kërkimit, theksoi se gjetjet “rivendosin historitë e shëndetit dhe sëmundjeve që shpesh janë lënë mënjanë nga narrativat koloniale”, duke demonstruar se shoqëritë indigjene në Amerikë kanë pasur trajektore të gjata dhe të pavarura të bashkëjetesës me sëmundje infektive komplekse./CNN