Kur sekretet e shtetit përfundojnë në krevatin e biznesmenit

Shqipëria po përballet me një pyetje që deri dje dukej e paimagjinueshme: a i janë përcjellë një biznesmeni informacione të siguruara nga drejtuesja e Shërbimit Informativ të Shtetit? Ish-drejtoresha e SHISH-it, Vlora Hyseni, është nën masën e sigurisë “arrest në shtëpi” dhe hetohet, ndër të tjera, për dyshime mbi zbulimin e akteve ose të dhënave sekrete në lidhje me Ergys Agasin. Këto janë dyshime që duhet t’i provojë drejtësia, por vetë përmasat e tyre kërkojnë reagim shtetëror.

Jeta private e askujt nuk duhet të kthehet në gjyq publik. Por nëse një marrëdhënie personale është bërë rruga nëpër të cilën kanë kaluar informacione të detyrës, atëherë nuk po flasim më për privatësi. Po flasim për kufirin që ndan besimin personal nga detyrimi absolut për të ruajtur sekretin shtetëror. Një drejtues shërbimi mund të zgjedhë kujt t’i besojë në jetë; nuk mund të zgjedhë kujt t’ia besojë informacionin e shtetit.

Ky është thelbi i skandalit. Drejtuesja e SHISH-it nuk administron një zyrë të zakonshme. Në duart e saj mund të kalojnë informacione që lidhen me hetime, burime, kërcënime ndaj vendit dhe bashkëpunim me shërbimet partnere. Prandaj dyshimi se një person në atë detyrë mund të ketë nxjerrë të dhëna sekrete nuk mbyllet me shkarkimin e saj. Ai ngre pyetjen nëse është dëmtuar siguria e vendit dhe nëse ky dëm mund të ndalet ende.

SPAK duhet të hetojë pa asnjë pengesë. Por publiku ka të drejtë të kërkojë, brenda kufijve që lejon hetimi, përgjigje të qarta: çfarë lloj informacioni dyshohet se ka dalë? Për sa kohë ka ndodhur? Kush ka pasur qasje tek ai? A kanë qenë në rrezik burime njerëzore, operacione apo hetime? Dhe, mbi të gjitha, a ka përfunduar ky informacion vetëm te personi që përmendet në dosje?

Edhe qeveria duhet të japë llogari politike e institucionale. Kush e mbikëqyrte funksionimin e SHISH-it? Çfarë mekanizmash ekzistonin për të zbuluar përdorimin e gabuar të informacionit? A funksionuan ato, apo u vu re problemi vetëm kur një hetim tjetër çoi te komunikimet e drejtueses së shërbimit? Këto nuk janë pyetje për të paragjykuar fajësinë e Vlora Hysenit. Janë pyetje që një shtet serioz ia bën vetes kur institucioni i ngarkuar të ruajë sekretet e tij përfshihet në një hetim të kësaj natyre.

Opozita, nga ana tjetër, ka përgjegjësinë të kërkojë transparencë dhe kontroll parlamentar, pa kërkuar që sekretet të shpallen në televizor. Siguria kombëtare nuk mbrohet me heshtje politike, por as me spektakël mbi materialet e klasifikuara. Ajo mbrohet duke përcaktuar përgjegjësitë dhe duke mbyllur çdo rrugë nga e cila informacioni mund të ketë rrjedhur.

Vlora Hyseni gëzon prezumimin e pafajësisë. Një masë sigurie nuk është dënim dhe titujt e gazetave nuk zëvendësojnë provat. Pikërisht për këtë arsye hetimi duhet të shkojë deri në fund: të ndajë faktet nga thashethemet, përgjegjësinë penale nga afërsia personale dhe dëmin real nga frika që ka shkaktuar kjo dosje.

Por as prezumimi i pafajësisë nuk mund të përdoret si arsye që institucionet të mos përgjigjen. Sot qytetarët kanë nevojë të dinë nëse sekretet e shtetit kanë qenë të sigurta. Nëse dyshimet provohen, përgjegjësia nuk do të jetë vetëm e një ish-drejtoreje. Do të jetë edhe një dështim i rëndë i kontrollit mbi institucionin që duhej të shihte rreziqet përpara se ato të mbërrinin te dera e shtetit.