Një hartë e re zbulon se çfarë fshihet nën akullin e Antarktidës (dhe po i shqetëson shkencëtarët)

Nën Antarktidë, ka më shumë sesa thjesht akull. Ekziston një kontinent i tërë, me rrudhat, plagët dhe historinë e tij, të fshehura për miliona vjet. Tani, falë një harte të re të krijuar nga hapësira, ajo botë e padukshme më në fund po fillon të marrë formë. Dhe zbulimi është i mahnitshëm: nën kilometra akulli fshihet një peizazh më kompleks nga sa e imagjinonim, aq sa shkencëtarët pranojnë menjëherë se tani dimë më shumë për sipërfaqen e Marsit sesa për atë që fshihet nën këmbët tona në Polin e Jugut.

Akulli si gjurmë e një kontinenti të lashtë

Antarktida shpesh portretizohet si një hapësirë ​​e qetë dhe e heshtur, por realiteti është shumë ndryshe. Është një kontinent i vërtetë, i përbërë nga male, lugina, fusha, kanione të thella dhe lumenj të lashtë, tani të varrosur. E gjithë kjo ka mbetur e padukshme sepse është e mbuluar nga një shtresë akulli disa kilometra e trashë, e formuar gjatë dhjetëra miliona viteve.

Harta e re është rezultat i një studimi ndërkombëtar të udhëhequr nga studiues nga Universiteti i Grenoble-Alpes dhe Universiteti i Edinburgut, në bashkëpunim me Kolegjin Dartmouth. Puna, e koordinuar nga Helen Ockenden dhe Robert G. Bingham, u botua në revistën Science dhe prezanton një mënyrë krejtësisht të re të “shikimit nën akull”.

Shkencëtarët nuk shpuan vrima në shtresën e akullit dhe as nuk gërmuan nën tokë. Ata bënë diçka më delikate: ata vëzhguan se si lëviz akulli në sipërfaqe, duke përdorur të dhëna satelitore shumë të sakta. Çdo valëzim i vogël, çdo ndryshim në rrjedhë, zbulon diçka rreth asaj që fshihet poshtë. Është si të lexosh gjurmën e një objekti pa e parë atë drejtpërdrejt. Kjo teknikë, e quajtur Analiza e Perturbimit të Rrjedhës së Akullit, na ka lejuar të rindërtojmë peizazhin e fshehur edhe në zonat ku mungonin të dhënat direkte.

Male, kanione dhe lugina që ndikojnë në klimën globale

Ajo që del nga harta është një Antarktidë çuditërisht e larmishme. Ka mbi tridhjetë mijë lugina alpine, relieve që kujtojnë Alpet Evropiane, pllaja të ngjashme me ato të Skocisë dhe fusha të gjera të krahasueshme me rajonet e shkretëtirës së sotme. Në disa zona, toka zhytet shumë nën nivelin e detit, me kanione deri në 3,500 metra të thella në Antarktidën Lindore dhe depresione të mëdha në Antarktidën Perëndimore.

Ky nuk është vetëm një zbulim interesant nga një perspektivë gjeologjike. Është një çelës themelor për të kuptuar se si lëviz akulli dhe si mund të shkrihet në dekadat e ardhshme. Forma e tokës nën shtresën e akullit udhëzon rrjedhën e akullit: disa struktura e ngadalësojnë atë, të tjera e kanalizojnë atë drejt oqeanit, duke përshpejtuar humbjen e tij. Dhe kjo ka pasoja të drejtpërdrejta për rritjen e nivelit të detit.

Sipas studiuesve, shumë nga këto karakteristika datojnë që nga një kohë kur Antarktida nuk ishte ende e ngrirë, mbi 34 milion vjet më parë. Është një peizazh i lashtë, pjesërisht i ruajtur nën akull si një kapsulë kohore. Megjithatë, sot kjo e kaluar po bëhet përsëri e rëndësishme, sepse përcakton të ardhmen e shtresës së akullit.

Në vitet e fundit, harta të tjera, të tilla si Bedmap3 nga British Antarctic Survey, kanë treguar tashmë se sa delikat është ekuilibri i Antarktidës. Nëse i gjithë akulli do të shkrinte, niveli i detit do të rritej me 58 metra. Por hulumtimi i ri nënvizon një pikë edhe më shqetësuese: nuk duhet një skenar ekstrem për të pasur pasoja serioze. Edhe rritje shumë më të vogla, në rendin e disa decimetrave, do të ishin të mjaftueshme për të kërcënuar ishujt, qytetet bregdetare dhe rajone të tëra të botës, përfshirë Italinë.

Helen Ockenden e bën të qartë: vëzhgimi i drejtpërdrejtë i asaj që fshihet nën kilometra akulli është jashtëzakonisht i vështirë, prandaj ne dimë më shumë për Marsin dhe Venusin sesa për Antarktidën e fshehur. Kjo hartë e re nuk është fjala e fundit, por një pikënisje. Na ndihmon të kuptojmë se ku të shikojmë më mirë, ku akulli është më i prekshëm dhe ku ndryshimi i klimës mund të godasë i pari dhe më fort.

Në fund të fundit, Antarktida vazhdon të bëjë atë që ka bërë gjithmonë: të na tregojë për të ardhmen e planetit, pak më herët. Varet nga ne të vendosim nëse do të dëgjojmë apo jo./Burimi: Shkencë/Lajmi i Fundit