BQE: Pse inflacioni i ushqimeve vazhdon në Evropë – Faktorët që nxisin rritjet

Sipas një studimi nga Banka Qendrore Evropiane, inflacioni i ushqimeve në eurozonë vazhdon të mbetet në nivele më të larta se para pandemisë së koronavirusit, kryesisht për shkak të rritjes së çmimeve ndërkombëtare të disa produkteve të caktuara.

Indeksi i përgjithshëm i çmimeve të ushqimeve ka arritur një mesatare prej 2.9% gjatë 11 muajve të vitit 2025, nga janari deri në nëntor, që është më i lartë se mesatarja afatgjatë para pandemisë (2.2%). Rritjet më të mëdha kanë prekur mishin, kafenë, çajin, kakaon, çokollatën dhe ëmbëlsirat.

Këto produkte shpjegojnë më shumë se 50% të rritjes së inflacionit të ushqimeve, megjithëse pesha e tyre në indeksin e përgjithshëm është më pak se 25%. Ndryshe nga këto produkte, rritjet e çmimeve për produktet e tjera ushqimore kanë filluar të normalizohen pas kulmit të vitit 2023, kur indeksi i çmimeve të ushqimeve arriti një rritje prej 15.5% nga viti në vit.

Rritjet ndërkombëtare të çmimeve të ushqimeve filluan gjatë pandemisë, të shkaktuara nga ngjarjet ekstreme të motit të lidhura me ndryshimet klimatike, dhe u intensifikuan pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia. Gjatë kësaj periudhe, çmimet e grurit, drithërave, sheqerit, vezëve dhe produkteve të qumështit u rritën ndjeshëm. Më pas, çmimet e vajit të ullirit u rritën për shkak të prodhimit të reduktuar në vendet mesdhetare. Gjatë dy viteve të fundit, rritjet e çmimeve të mishit, çokollatës, kakao-s dhe kafesë kanë pasur një ndikim të rëndësishëm te konsumatorët.

Çmimet ndërkombëtare të kafesë u dyfishuan në fillim të vitit 2025 krahasuar me fillimin e vitit 2024. Sipas Trading Economics, ato ranë me 28% nga shkurti deri në korrik të vitit 2025, pastaj u rritën me rreth 40% deri në nëntor dhe më pas ranë përsëri. Studimi i BQE-së tregon se ndryshimet në çmimet ndërkombëtare të ushqimeve kalohen në çmimet e konsumit me një vonesë, siç është vërtetuar nga hulumtimet e mëparshme të FMN-së. Kjo do të thotë se uljet e çmimeve ndërkombëtare reflektohen në çmimet që paguajnë konsumatorët pas një periudhe të caktuar.

Sipas Trading Economics, rritja e çmimeve ndërkombëtare të çokollatës ka filluar në gjysmën e dytë të vitit 2023 dhe ka arritur kulmin në prill të vitit 2024, përpara se të binte, por të mbetej në nivele të larta.

Rritjet më të mëdha kanë prekur mishin e viçit, ku çmimet e prodhuesve në Evropë janë rritur me një mesatare prej 28% nga viti në vit deri në fund të nëntorit të vitit 2025, sipas të dhënave të Komisionit Evropian. Pas stabilizimit në tetor, çmimet janë rritur përsëri, duke arritur nivele historikisht të larta "për shkak të disponueshmërisë së kufizuar të kafshëve dhe kërkesës së fortë globale". Gjatë nëntë muajve të parë të vitit 2025, prodhimi i mishit të viçit në BE ka rënë me 3.7% krahasuar me vitin e kaluar, me rënie të dukshme në vendet kryesore prodhuese si Gjermania (-6.8%), Franca dhe Spanja (të dyja -2.8%). Ulja e prodhimit ka çuar në një rritje të ndjeshme të importeve të mishit të viçit, të cilat kanë arritur në 14.2% gjatë tetë muajve të parë të vitit 2025.

Rritja e çmimeve ndërkombëtare të mishit të viçit është gjithashtu konfirmuar nga Organizata e Ushqimit dhe Bujqësisë e Kombeve të Bashkuara (FAO), e cila parashikon një rritje prej 5.1% në Indeksin e Çmimeve të Mishit për vitin 2025. Megjithatë, FAO raportoi se çmimet e mishit të viçit dhe delas janë rritur ndjeshëm nga viti në vit për shkak të kërkesës së fortë të importit dhe furnizimit të kufizuar për eksport. Nga ana tjetër, çmimet e mishit të derrit kanë rënë për shkak të dobësimit të kërkesës globale për import, ndërsa çmimet e pulës kanë pësuar një rënie të vogël për shkak të furnizimit të bollshëm.

Një analizë e inflacionit të ushqimit nga BQE, bazuar në një model të përdorur nga analistët e saj, tregon se rritjet e pagave në sektorin e shitjes me pakicë kanë kontribuar gjithashtu në rritjen e çmimeve. Të dhënat e fundit mbi kompensimin për punonjës në të gjithë ekonominë tregojnë se rritjet e pagave në sektorë si tregtia, transporti dhe strehimi mbetën të larta gjatë vitit 2025 krahasuar me nivelet para pandemisë.

Banka Qendrore Evropiane pritet që inflacioni i ushqimeve të bjerë ndjeshëm gjatë vitit 2026, duke rënë në afër 2% deri në fund të vitit, pasi ndikimi i rritjeve të mëparshme të çmimeve ndërkombëtare të ushqimeve do të zbehet deri në verë./CNN